‘ABD Asya-Pasifik’i istikrarsızlaştırıp Çin’den taviz koparmak istiyor’

“Japonya’nın yeni seçilen çiçeği burnunda lideri Takaichi Tayvan’la neden bu kadar ilgilendi, biraz onları anlatalım. Sonra ABD’nin pozisyonuna bağlayalım. Çünkü hep birlikte gördük ki Çinliler bu işi çözmek için Japonlarla doğrudan görüşmediler. Japonlar ilk başta özel temsilci göndermişlerdi ama onu haşlayıp tekrar ülkesine gönderdiler. O görüntüleri merak edenler internette bulabilir. Japonya’nın özel temsilcisi geliyor, yüzü adeta kireç gibi; önünde Çinli bir diplomat, eli cebinde, biraz tepeden bakar bir görüntü, biraz da sinirli bir görüntü var. Sonrasında da zaten apar topar havalimanında görüntüleri ortaya çıkıyor, hiçbir şey söylemeden gidiyor. Bunun dışında birlikte buluşabilecekleri platformlar, toplantılar oldu olmasına ama Çinliler buluşmayı reddettiler. Üstelik Japonlar ‘diyaloğa açığız’ demesine rağmen. Çinliler neden bu diyaloğu reddetti? Çünkü Japonya pozisyon değiştirmedi, pozisyon değiştirip geri adım atsaydı bir görüşme olurdu. Japonlar bu zamana kadar pozisyonlarını korudular ama ‘diyalog kurabiliriz’ dediler. Tayvan Çin’in kırmızı çizgisidir. Elbette diyalog kurmayacak; en azından Japonya’dan geri adım gelene kadar.”

“Meseleyi kısaca özetleyeyim: Çin Halk Cumhuriyeti’nden bahsediyoruz. 1949 yılında iki paralel hadiseyle kuruldu bugünkü modern Çin. Nasıl kuruldu? Bir; Japon işgaline direnerek kuruldu. Yani emperyalizme bir savaş vererek kuruldu. İkincisi de bir iç savaş yaşadılar. İç savaşta da bir tarafta komünistler, diğer tarafta da milliyetçiler vardı. Komünistleri Mao-Zedong, Çin Komünist Partisi, yani bugünkü Çin. Milliyetçileri ise Kuomintang Partis, KMT yönetiyordu. Şimdi bugünkü konuştuğumuz meseleye bakacak olursak aslında ne görüyoruz? Japonya’yı gördük. Biraz sonra da Tayvan’a geleceğiz. Şimdi bu 1949 yılında Japonlar püskürtüldükten sonra ülkede bir iç savaş devam ediyordu. Bu iç savaşın neticesinde komünistler galip geldi ve yenilenler Tayvan Adası’na gitmek zorunda kaldılar. Uzunca süren müzakerelerin ardından önce Amerikalılar Tayvan’ı bir ülke olarak tanımladılar. Burada mesele aslında şuydu, Tayvan’a kaçanlar ‘Biz bir gün geri döneceğiz. Aslında Çin Cumhuriyeti biziz’ dediler. Komünistler de ‘Ne alakası var? Biz burada 500 milyon, anakarada yarım milyar insanız. Siz orada bir avuç insan. Nasıl olur da Çin’i, Çin Anakarası’nı temsil edersiniz?’ diye bir sürtüşme vardı. ABD, Batılılar bunu kendi pozisyonlarını güçlendirmek için kullandılar. Önce Tayvan’ı gerçek temsilci ilan ettiler. Ama arada epey olaylar yaşandı. Ama neticesinde, Çin’in temsilcisi Çin Anakarası’dır diye kabul etmek zorunda kaldılar. Birleşmiş Milletler’de Çinlilere sandalyesi verildi. Çin Komünist Partisi yani bugünkü Çin Halk Cumhuriyeti ‘Eğer benimle ilişki kurmak isterseniz, diplomatik anlamda beni tanıyacaksanız. Tek Çin ülkesini kabul etmek zorundasınız’ dedi. Tek Çin ilkesi nedir? Tayvan Boğazı’nın iki yakası Çin’dir. Yani Çin Anakarası’yla Tayvan ayrılmaz bir bütündür, bunun da temsilcisi Çin’dir. Dolayısıyla bunu kabul etmeden Çin ile bir ilişki kurmak imkânsız. Şimdi Japonya’nın yeni seçilen liderleri Takaichi ‘Bizim için Tayvan meselesi bir ulusal güvenlik meselesidir. Bizim için bizim güvenliğimizin çekirdek unsurlarından bir tanesidir. Eğer Çin tekrar birleşmek amacıyla buraya müdahale ederse biz bunu kendi varlığımıza dönük bir tehdit sayarız’ dedi. Coğrafya olarak orada yakınlık falan görüyorlar ama… Çin için bu kırmızı çizgi. Dedim ya, bunu Türkiye de söylese, Fransa da söylese, Almanlar da söylese, buna Çinliler tepki verir. Çünkü diyorlar ki ‘Bütün uluslararası toplum bunu kabul etti. Bizim bir ulusal derleniş rüyamız var. Yani biz hala yarım kalan bir sayfadayız Çinliler olarak. Biz Anakara ve Tayvan boğazı Tayvan adasıyla birleşeceğiz’ diyorlar. Japonlar bunu söyleyince çok daha fazla sert tepki verdiler. Bir ara Nancy Pelosi’nin Tayvan ziyareti vardı. Zaten orada Amerikan-Çin ilişkileri dibe kadar inmişti. Şimdi Japonların benzer tepkiler verdiğini gördüm. Bir; çok sert bir diplomatik açıklamalar. Bununla da yetinmediler; havadan, denizden tatbikatlara girdiler. Hem Tayvan boğazında gövde gösterisi yaptılar hem de Japonların halk iddia ettiği Senkaku Adaları çevresinde de gövde gösterisi yaptılar.

Peki neden Çinliler bu kadar sert tepki verdi? Aslında biraz önce anlattığım hikayede gizli. Neden? Çünkü Çinlilerin hafızasında Japonlar emperyalist ve katliamcı bir ulustur ve bunu zaten bütün tarihçiler, akli melekeleri yerinde olan herkes kabul ediyor. Nanjing’de bir soykırım yaptılar. 300 bin insanı öldürdüler. Çin’i işgal ettiler. Büyük, yayılmacı, emperyalist bir devletti; atom bombasıyla durdurulabildiler. Dolayısıyla Çinlilerin hafızasında, bunu çok fazla dile getirmeseler de Japon imgesi çok da hayra alamet değildir, güzel anılarla anlamaz, akıllara gelmez. Bunu yapması bir kere sadece devlette değil, toplum nezdinde de büyük bir sansasyon yarattı Çin’de. 500 bin uçuş iptal edildi. Çinliler önceden biletlerini almışlar, Japonya tatiline gidecek ya da iş ziyaretlerine bulunacak 500 bin kişi biletini iptal etti. Çin’deki sinemalarda gösterilen bütün Japon filmleri bir anda bıçak gibi kesildi; sinema sahipleri korkudan Japon filmlerini kaldırdılar. Dolayısıyla böyle bir atmosferden bahsediyoruz.”

“Bir de Tayvan meselesi var. Japonya zamanında Tayvan’ı da kolonileştirmişti. Yani Tayvan’ın işgalci bir gücüydü. Ne zaman Japonlar Tayvan’ın Çin’e ait olduğunu kabul ettiler, ancak II. Dünya Savaşı’nda yenilince, Kahire Deklarasyonu imzalanınca, ‘Tamam, biz emperyalist rüyalarımızdan vazgeçiyoruz. Kabul ediyoruz ki Tayvan Çin’e aittir’ dediler. Dolayısıyla Takaichi’nin böyle bir cümle kurması, Çin’de ‘acaba Japonlar tekrar o emperyalist kodlarına, yayılmacı kodlarına geri mi dönüyor’ diye büyük bir öfkeyi beraberine getirdi. Evet, hep söylediğim gibi, bugün herhangi bir ülke de Japon liderin söylediklerini söylese Çinliler sert tepki verir ama bir askeri hazırlık içerisine de kolay kolay girmezler. Japonya’nın böyle bir özelliği var.

Aslında Çinlilerin bu kadar sert tepki vermesinin ardında da uzunca bir süredir palazlanmaya çalışan Japon militarizminin olduğunu da görelim. Çünkü bu adamlar Şinzo Abe döneminden bu yana, önce Anayasayı değiştirdiler, pasifist bir Anayasaları vardı, o Anayasayı değiştirdiler, arkasından gelen hemen hemen bütün liderler silahlanmaya ağırlık verdiler. Bunu işte Kişida da yaptı, İşiba da bunu yaptı, bütün Japon liderleri silahlandılar. Gayrisafi yurt içi hasılalarından savunmaya ayırdıkları bütçeleri arttırdılar. Şinzo Abe döneminde savunma amaçlı olan ordunun yurt dışına gönderilmesi dahil olmak üzere birçok reformlar yapıldı. Dolayısıyla Çinliler şunu görüyor; Japonların bugün sarf ettiği cümleler sadece boşboğazlıktan, gevezelikten ya da diplomatik anlamda kas göstermekten kaynaklanmıyor. Aynı zamanda bunların tarihten gelen ve bugün de güncellemeye çalıştıkları bir idealleri var ve bunun hazırlığını da yapıyorlar. Bunu aklımızda tutalım. Japonya bizim Türkiye’de ya da dünyanın birçok yerinde tanındığı gibi öyle etliye sütlüye karışmayan, dünyanın dört bir yanına fotoğraf makineleriyle turistler gönderen, çizgi filmler izleyen insanlar falan değil. Meraklılar biraz tarihi ve bugünkü güncel Japon siyasetini, Japonya’nın ABD ile ilişkisini biraz incelesinler.“

“Bununla birlikte tabi bu Takaichi denilen hanımefendi daha da vites arttırdı. Burada birazcık iç işlere de bakmak gerekiyor. Şimdi bu hanımefendi Japonya’nın ilk kadın başbakanı. Japonya’nın ilk kadın başbakanı oldu ama önünde aşması gereken onlarca problem var. LDP’nin, Liberal Demokrat Parti’nin bütüyle koalisyon halinde desteklediği bir hanımefendi değil bu. Partinin 65 yaş üstü kadroları, bunlara yaşlı kurtlar deniyor. Tamamı da erkeklerden oluşuyor; bu beyefendiler kadınlar, gençler gelsinler istemiyorlar. Bir an önce seçime gitmek ve bu hanımefendinin görevi bırakmasını istiyorlar. Takaichi nereden destek aldı? Diğer partilerden, özellikle reformistlerden destek aldı. Yani tam anlamıyla bir konsensus değil, içeride bıçak sırtı bir denklemle karşı karşıya. Dolayısıyla kendi seçmenlerini seferber etmesi, parlamentoda desteğini sürdürebilmesi için bu hanımefendinin şahin çıkışlara ihtiyacı var. Dolayısıyla hem parti içerisindeki yaşlı kurtlara direnecek hem de reformistlerin desteğini kaybetmemek istiyor. Şimdi Japonya’da bir kadının bırakın başbakan olmasının, önemli bir şirkete CEO olması bile çok zor. Bunlar yazılı kurallar değil ama, hani hep ‘cam tavan’ diyoruz ya, o ‘cam tavan’ Japonya’da çok belirgin bir biçimde. Yani bu kadın aynı zamanda kendisini korumak için statükoyu, Çin karşıtlığını, Tayvan meselesini daha fazla kaşımak zorunda. Bunun da altını çizelim.”

“Burada ABD’nin rolünün olduğu artık su götürmez bir gerçek. Neden şimdi Çin lideri Xi Jinping ABD başkanını aradı ve bu konuyu gündeme getirdi? Deyim yerindeyse ‘Ben bu kuklayı kimin oynattığını biliyorum. Ben bu işin perde arkasında kimin olduğunu gayet iyi biliyorum. Bu işi gel, seninle doğrudan konuşalım’ dedi. Ve Trump da ‘benim ne alakam var, bunlar Japonya’nın iç siyasetidir, sizin kendi aranızda’ falan demedi. O da ondan sonra, bugün WSJ’daki habere göre Takaichi’yi aradı, ‘Biraz bu söylemlerin tonunu yumuşatın’ dedi. Adını anmış olayım, Ebru Öztürk benim sevgili gazeteci arkadaşım şu anda Japonya’da ve Güney Kore hattında gidip geliyor. Bugün Japon parlamentosunda bir oturuma katıldı. Bu yeni bir bilgi olduğu için, doğrudan onunla konuştum. Bana ‘Takaichi söylemini yumuşattı ama bugün mecliste fırtınalar koptu’ dedi. Dolayısıyla o ince çizgiyi tutturmaya çalışıyor.

Şimdi Amerika Birleşik Devletleri o halde ne istiyor? Amerika Birleşik Devletleri’nin aslında bir amacı var. Birinci amacı şu; Çin ile ticaret müzakerelerini sürdürmek, bu bir yıllık ateşkesin sonunda nihayetinde kazançlı çıkacağı bir atmosferi inşa etmek. Peki o atmosferi inşa edebildi mi bugüne kadar? Hayır, edemedi. Çünkü Çin’in elinde stratejik kartlar vardı. Burada aslında adeta iki boksör ringe çıktı ve Çin cüssesini gösterdi, ilk raundu galibiyetle tamamladı. Sadece ben değil, bütün Batılı basın kuruluşları, bütün düşünce kuruluşları bunu söylüyor. Nadir elementler meselesi zaten en önemli stratejik kartlardan biriydi. O halde Çin’den nasıl imtiyaz alabilir? Vergi uyguladı, olmadı. Limanlarda tarifleri yükseltti, olmadı. Çipleri kısıtladı, adamlar yeni çipler yaptı. Teknoloji kısıtlamaları da pek fayda ekledi. O halde Asya-Pasifik’i istikrarsızlaştırarak, güvensizleştirerek ve bu işin arkasında da belli belirsiz ABD’nin olduğunu göstererek, hatta kimi zaman altını çizerek, bunu göstererek Çin’den taviz koparmak istiyor. Benim teorim her zaman bu. Kimileri bu işin arkasında Trump’ın olmadığını, Trump’ın aslında çok fazla bu konularla ilgilenmediğini söylese de, benim fikrim güvenlik ortamını istikrarsızlaştırarak Çin’le müzakerelerde taviz koparmak istiyor Donald Trump yönetimi. Bunu da birtakım gelişmelerden anlıyoruz. Sadece Japonya’da, bütün Asya Pasifik genelinde Çin’e karşı bir hazırlık içerisinde. Ne yaptı? Donald Trump Japonya’ya gitmeden önce Güney Kore’ye gitti. Orada ‘Güney Kore’ye ilk nükleer denizaltısını vereceğiz’ dedi. Bu akla neye getiriyor? Elbette AUKUS’u getiriyor değil mi? NATO’nun Asya’daki kardeşi diyebiliriz biz ona. ABD, Birleşik Krallık, Avustralya bir araya geldi. Önce 6’ydı, sonra 8’e çıktı sanıyorum. Avustralya’ya nükleer tahrikli denizaltılar verecekler. Şimdi bir benzerini Güney Kore’ye verecek. Donald Trump cebini dolduracak.”

“Filipinler’e bakıyoruz. Filipinler zaten devasa bir ABD karakoluna dönüşmüş durumda. ‘Asya’nın Ukrayna’sı hangi ülke olur?’ diye soracak olursan, şüphesiz Filipinler derim. Gözü kara Amerikancı, ülkesinde onlarca Amerikan üssü var. Bütün şekillerde ABD’ye bağlanmış bir ülkeden bahsediyoruz. Çünkü Filipinler’i zaten hazırlıyor dedik. Donald Trump Japonya’da Takaichi ile görüşmeyi nerede gerçekleştirdi? ABD askerlerinin önünde gerçekleştirdi. O da zaten Japon siyaseti için utanılacak bir görüntüydü. Ama ABD askerlerinin önünde, sanki şeker kız Candy gibi bir devlet başkanı gülerek, oynayarak adamın yanında durması… havalara zıplıyor, oynuyor. Ondan sonra ‘ABD ile altın çağımızı yaşayacağız’ diyor. Donald Trump orada ‘Bizim aramızda küçük sorunlar yaşandı’ diyor Japonya’ya. Acaba tarihe bakacak olursak Japonya ile ABD arasında küçük sorunlar mı yaşandı? Yani adam Takaichi’nin yanında bunu söylüyor. Belki ticaret müzakerelerine kast ederek onu söyledi ama neresinden bakarsanız bakın ahmakça bir açıklama. Yani ABD’nin Japonya’ya bir özür borcu var, bunu her seferinde dile getirmek zorunda. Çünkü II. Dünya Savaşı biterken zaten Japonlar teslim olmak üzereydi, ABD’nin attığı o bomba aslında soğuk savaşın başlangıcıydı. Sadece gövde gösterisi için, sadece Sovyetler Birliği’ne mesaj vermek için katliam yaptı ABD. Sonra da ABD askerlerinin gözü önünde Donald Trump, Japonya’nın yeni kadın başbakanıyla işte dans ediyor, oyunlar oynuyor. Çok kötü bir görüntüydü bir devlet lideri açısından. Ve orada ‘Japonya’ya yeni Tomahawk’lar vereceğiz’ dedi. Bu da aslında meselenin nereye doğru ilerlediğini bize gösteriyor. Donald Trump Xi Jinping ile görüşmeden önce aynı zamanda nükleer deneme emri verdi. Bu da tesadüf değil. Tabii ki Rusya’ya dönük de bir mesaj var ama aynı zamanda Çin’e de ‘Olası bir müzakerelerde sadece Rusya değil, sen de geleceksin, seninle birlikte de nükleer meseleyi müzakere edeceğiz’ diyor. Çinliler öteden beri buna karşı. Çünkü hem ABD hem de Rusya, Çin’den 10 kat daha fazla nükleer başlığa sahip. Çin bu konuda çok daha geride bir ülke. Dolayısıyla Çinliler de ‘Eşitler arasında bir müzakere olur, ben katılmak istemiyorum’ diyor. Bu talimatı yine Asya’da verdiğinin altı bir çizmiş olalım. Dolayısıyla güvenlik meselesinde bir istikrarsızlaştırmayı ticaret müzakerelerinde manivelaya çevirmek istiyor. Bu açıklamaları yaptıktan sonra da zaten ABD Deniz Kuvvetleri Komutanı Japonya’yı ziyaret etti ve Japon siyasetine desteğine duyurdu. Bir anlamda ‘biz sizin arkanızdayız’ dedi ama bir gazeteci orada ‘Peki bir saldırı, bir savaş durumunda Japonya’nın arkasında olur musunuz?’ diye sordu. Komutan da ‘Bu konulara çok fazla girmek istemiyorum’ dedi. Yani bu da aslında o stratejik belirsizliğin yarattığı iklimden olsa gerek. Zaten bütün tablo ortada ve Çinliler de bu yüzden ‘Donald şunların ipini tut’ dediler ve meseleyi doğrudan tırnak içerisinde büyük patronla görüşmek istediler.”

“Japonların ve Amerika’nın müttefiklerinin alınacağı pozisyona bağlı. Eğer Asya Pasifik’te bu gerilimi yükseltmeye çalışırlarsa, ticaret anlaşması vs. yani şu anda bir ateşkes var, bunun anlaşmayla taçlanması bence hayal olur. Bir gerçekliğin altını çizmek istiyorum; bugün bizim Ukrayna krizi dediğimiz meselenin özü özet olarak şu: ABD’de Biden, Obama döneminde özellikle ayyuka çıkan bir akıldı. Ruslar kolektif Batı diyorlar ya… Şunu söylediler, ‘Ruslar Avrupa’ya yakınlaşmamalı, karaya hapsedilmeli. Burada kalmalılar, kuşatılmalılar, gerekiyorsa biraz daha içeri doğru püskürtülmeliler’ Bunu söylediler ve Ukrayna’yı vesayet savaşçısı olarak kullandılar. Şimdi bir benzerini Asya’da nasıl yapıyorlar? ‘Çinliler denizlerde daha fazla olmamalı. Çünkü bu adamlar denizlere çıkarak uluslararası ticaret rotalarını değiştiriyorlar. Marakka Boğazı, ABD’nin kontrol ettiği bütün boğazları bypass etmeye çalışıyorlar’ dediler. Dolayısıyla NATO, ABD onlarca yıldır teoriler üstünde çalışıyor. Birinci adalar zinciri deniyor, ikinci adalar zinciri deniyor. Bütün uçak gemilerini buna göre tasarlıyorlar. Amaç ne? Çin’in denize çıkışını durdurmak. Amaç ne? Rusya’yı diğer tarafa doğru ittirmek. Bizim Avrasya dediğimiz dünyanın bir şekilde ticaret yollarıyla, finansal anlamda BRICS’te, Kalkınma Bankası’yla, demir raylarla, ticaret paktlarıyla birleşmesini engellemek istiyorlar. Şimdi Çin aynı şeyin farkında. Kuşatılma, bastırılma… bu Güney Çin Denizi meselesi de Tayvan Boğazı da onlar için kritik önemde. Dolayısıyla bu işin sonu savaşa kadar gidebilir. Özellikle Tayvan meselesinde. Bunu zaten açıkça söylüyorlar. ‘Biz savaştan korkmuyoruz. Bunun bir seçenek olduğunu söylüyoruz ama amacımız, hedefimiz, niyetimiz barışçıl bir birleşme’ diyorlar. Denizlerde var olmak Çinliler için kritik bir mesele. Tayvan meselesi bir tarihsel, ulusal gurur meselesi olduğu kadar jeopolitikanın da gündemi.”